Avrupa'da Dizelin Ardından Uçak Yakıtında Kriz Derinleşiyor

Avrupa'da jet yakıtı stokları 454 bin tonla 7 yılın dibine indi. Dördüncü çeyrekte günlük 510 bin varil açık beklenirken, artan maliyetler uçak biletlerine zam baskısı yaratıyor.

Avrupa enerji piyasalarında dizel fiyatlarının tarihi rekorlar kırmasının ardından, krizin ikinci dalgası havacılık yakıtına sıçradı. Orta Doğu'daki askeri çatışmalar sebebiyle rafine ürün koridorlarının tıkanması ve fiziki stokların hızla erimesi, kıta genelinde sert bir jet yakıtı arz şokunu tetikledi. Enerji araştırma kuruluşu Energy Aspects'in projeksiyonlarına göre, Avrupa pazarı yılın son çeyreğinde günlük 510 bin varillik kritik bir tedarik açığıyla karşı karşıya kalacak. Buna karşılık aynı periyotta ABD'de günlük 18 bin varil, Asya-Pasifik havzasında ise 419 bin varillik arz fazlası oluşması bekleniyor.

Krizin merkez üssü olan Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) rafineri ve depolama kompleksindeki ticari jet yakıtı stokları, 10 Eylül haftası itibarıyla 454 bin tona gerileyerek son yedi yılın en düşük seviyesine indi. Stokların dip yapması, kıtanın dış pazarlardan temin edeceği acil kargolara olan bağımlılığını en üst düzeye çıkardı.

Dangote ve Güney Kore Devrede Ancak Açığı Kapatmaya Yetmiyor

Orta Doğu kaynaklı sevkiyatların kesilmesinin ardından Avrupalı ithalatçılar rotayı Asya, Afrika ve Amerika kıtalarına çevirdi. Kpler verilerine göre, Güney Kore'den Avrupa'ya yönelen jet yakıtı ihracatı eylülde günlük 129 bin varile ulaşarak Ekim 2022'den bu yana en yüksek aylık hacmini yakaladı. Ülkedeki rafinerilerin temmuz ayında 13,89 milyon varille son yedi yılın üretim rekorunu kırması bu akışı desteklese de Asya içi piyasaların da sıkışmasına yol açtı.

Atlantik havzasında ise Afrika'nın en büyük tesisi konumundaki Nijerya Dangote Rafinerisi devreye girdi. 2026'nın ikinci çeyreğinde Avrupa'ya günlük yaklaşık 80 bin varil yakıt sevk eden rafineri, kıtanın toplam açığının yaklaşık yüzde 13'ünü tek başına üstlenerek ABD'nin ardından en büyük dış tedarikçi haline geldi. Ancak lojistik mesafelerin uzaması, navlun ve sigorta giderlerini katlayarak nihai ürün maliyetlerini yukarı taşıyor.

Rafinerilerde Dizel mi, Jet Yakıtı mı?

Piyasadaki arz darboğazını derinleştiren temel teknik faktör, dizel ve jet yakıtının aynı "orta distilat" ürün grubundan elde edilmesi oldu. Avrupa Birliği genelinde benzin fiyatlarının yılbaşından bu yana yüzde 29, dizel fiyatlarının ise yüzde 40 oranında tırmanması, rafinerileri kârlılık tercihleri arasında bıraktı. Dizel tarafındaki fiyat patlaması, jet yakıtı üretim kapasitesinin baskılanmasına yol açtı.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) hesaplamalarına göre, küresel rafineri üretimi temmuzda geçen yılın yaklaşık 5 milyon varil/gün gerisinde kaldı. Orta Doğu, Rusya ve Asya'dan yapılan küresel jet yakıtı ihracatı yıllık bazda günlük 670 bin varil daraldı; bu düşüş dünya genelindeki toplam jet yakıtı ticaretinin yüzde 34'ünün piyasadan silinmesi anlamına geliyor.

Havacılık Sektörü ve Bilet Fiyatlarında Zam Baskısı

Uçak yakıtı arzındaki krizin orta vadede devam etmesi, havayolu şirketlerinin doğrudan operasyonel bilanço yapılarını tehdit ediyor. Küresel ham petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde seyretmesiyle birleşen ürün sıkışıklığı, şirketlerin en büyük gider kalemi olan yakıt harcamalarını katlıyor.

Artan rafineri marjları ve taşıma maliyetlerinin hava taşımacılığı kârlılıklarını eritmesi kaçınılmaz görülürken, sektör temsilcileri oluşan ek maliyet yükünün önümüzdeki kış tarifesiyle birlikte doğrudan yolcu bilet fiyatlarına zam olarak yansıtılacağını belirtiyor.

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili kuruluşlar tarafından kişilerin risk ve getiri tercihleri dikkate alınarak kişiye özel sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler ise genel niteliktedir. Bu tavsiyeler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.

Yorumlar