Depozito İade Sistemi Mahalle Esnafına Taşınıyor: Bakkal ve Büfeler Şişe Toplayacak

Türkiye genelinde hayata geçirilen Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi, mahalle aralarındaki bakkal, büfe ve küçük marketleri sürece dahil ederek tabana yayılıyor. Yıl sonuna kadar esnafa dağıtılması planlanan 10 bin el terminali sayesinde mahalle esnafı birer iade noktasına dönüşecek. Bu sayede hem vatandaşın iade süreçleri kolaylaşacak hem de esnafa ek bir kazanç kapısı aralanmış olacak.

10 Günde 20 Milyon Ambalaj Geri Kazandırıldı

1 Temmuz itibarıyla devreye giren DOA Sistemi, çok kısa bir sürede halk tarafından büyük ilgi gördü. Sistemin aktif hale gelmesinin üzerinden henüz 10 gün geçmesine rağmen 20 milyon ambalaj başarıyla toplanarak geri dönüşüm zincirine kazandırıldı. Mobil uygulama üzerinden sisteme kaydolan kullanıcı sayısı ise şimdiden 2 milyon barajını aşmış durumda.

Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, Almanya, Danimarka ve Hollanda gibi ülkelerdeki örneklerin aksine Türkiye'deki sistemin sadece fiziksel toplamadan ibaret olmadığını vurguladı. Öztürk, üreticiden tüketiciye, toplama noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci uçtan uca dijital olarak izleyen, gerçek zamanlı veri akışına sahip dünyadaki ilk ve en büyük entegre kaynak yönetimi modelini kurduklarını belirtti.

Esnafa El Terminali ile Entegrasyon ve Ek Gelir Fırsatı

Sistemin her noktaya ulaşabilmesi amacıyla "Manuel İade Noktaları" kurulacağını belirten Nurullah Öztürk, büyük alışveriş merkezleri ve süpermarketlerdeki 2 bin 500 adet Depozito İade Makinesi (DİM) sayısını 20 bin adede çıkarmayı hedeflediklerini söyledi. Bunun yanı sıra küçük esnafın sisteme dahil edilme süreci şu şekilde işleyecek:

• Mahalle bakkalları, büfeler ve yerel esnaf, akıllı barkod okuyucu ve dijital doğrulama sistemine sahip özel el terminalleriyle donatılacak.
• Tüketici, elindeki DOA logolu ambalajı esnafa getirdiğinde, ambalaj üzerindeki özel işaret ve barkod el terminali ile saniyeler içinde taranacak.
• Doğrulama işleminin ardından tüketicinin mobil uygulamasındaki DOA Cüzdan karekodu okutulacak ve ambalaj başına 1 TL'lik teşvik bedeli doğrudan kullanıcının hesabına aktarılacak.
• Esnaf ise sisteme kaydettiği her depozitolu ambalaj başına 30 kuruş hizmet bedeli kazanarak dükkanına hem ek gelir hem de müşteri trafiği sağlayacak.

2026 yılı sonuna kadar en az 10 bin manuel iade noktasının el terminalleriyle donatılması, 2027 yılı sonunda ise bu sayının 30 bine ulaştırılması hedefleniyor. Ayrıca iki yıllık uyum sürecinde toplamda 10 milyar liralık bir teşvik bütçesi öngörülürken, projenin üçüncü fazında ise doğrudan depozito bedeli uygulamasına geçileceği açıklandı.

Restoran, Otel ve Kafelere Ambalaj Başına 20 Kuruş Teşvik

Otel, restoran ve kafelerde (HORECA) tüketilen su, meşrubat, soda gibi içeceklerin ambalajlarının atığa dönüşmesini engellemek için de yeni bir iş modeli devreye alınıyor. HORECA işletmeleri de topladıkları ambalajlar üzerinden ambalaj başına 20 kuruş teşvik alacak. Bu kapsamda hizmet veren tüm işletmelerin en geç ekim ayı sonuna kadar Depozito Bilgi Yönetim Sistemi (DBYS) kayıtlarını tamamlamaları gerekiyor. Proje genelinde HORECA sektörünün de sisteme entegre edilmesiyle yılda 25 milyar atık ambalajın ham maddeye dönüştürülmesi planlanıyor.

Ülke Ekonomisine Yılda 600 Milyon Dolar Katkı

DOA Sistemi'nin tam kapasiteyle çalışmaya başlamasıyla birlikte ülke ekonomisi ve çevre üzerinde şu kazanımların elde edilmesi hedefleniyor:

• İçecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35 ile yüzde 40 arasında bir gerileme sağlanacak.
• Geri kazanılan ham maddeler sayesinde cari açıkta yılda en az 600 milyon dolarlık doğrudan bir azalma gerçekleşecek.
• Yıllık bazda 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu elde edilirken, 3,6 mlyon varil petrolün tüketilmesi önlenecek.
• Atmosfere salınan sera gazı emisyonu yıllık yaklaşık 37 bin ton azaltılarak iklim değişikliğiyle mücadeleye doğrudan katkı sunulacak.

İade Noktalarındaki Uzun Kuyruklara Yeni Tedbir

Sistemde yaşanan bazı suistimallerin önüne geçmek amacıyla yeni güvenlik önlemleri de devreye alındı. Günlük kişi başı 200 adet olan iade sınırını, başkalarının kimlik numaralarını kullanarak aşmaya çalışanlar nedeniyle makineler önünde uzun kuyruklar oluştuğunu belirten Öztürk, kimlik numarasıyla iade yönteminin kaldırıldığını açıkladı. Yeni düzenlemeyle iade işlemleri artık sadece mobil uygulama üzerinden gerçekleştirilebilecek.

Su Fiyatlarındaki Artışlara İnceleme Başlatıldı

DOA Sistemi ile birlikte pet şişe sularına yapılan zamlara da değinen Nurullah Öztürk, bu artışlarla ilgili inceleme başlattıklarını bildirdi. Sistemin "kirleten öder" prensibine dayandığını ve piyasaya ambalajlı ürün süren firmalardan alınan depozito katılım bedelinin (DEKAB) uygulama nedeniyle sadece 85 kuruş arttığını belirten Öztürk, pet şişe sularında bu tutarın çok üzerinde fahiş zamlar yapıldığını tespit ettiklerini ve konuyla ilgili yasal sürecin sürdüğünü ifade etti.