ABD-İran Anlaşması Resmen Yürürlükte

ABD ile İran arasındaki savaşı sona erdirmeyi ve küresel enerji ticaretinin kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı’nı yeniden nakliye trafiğine açmayı öngören geçici anlaşma resmen yürürlüğe girdi. Bloomberg’e bilgi veren üst düzey ABD’li yetkililer, "mutabakat zaptı" olarak adlandırılan tarihi belgenin imza süreçlerinin tamamlandığını teyit etti. Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte dünya genelinde gözler Hürmüz Boğazı'na çevrilirken, karar Washington'da sert siyasi tartışmaları da beraberinde getirdi.

Versay Sarayı'nda Sembolik İmza ve Diplomasi Trafiği

Anlaşmanın onaylanma süreci, sembolik mekanlar ve yoğun bir diplomasi trafiği eşliğinde tamamlandı. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen açmak için sahada pratik adımlar atıp atmadığı henüz netleşmezken, belgenin imza kronolojisi şu şekilde gerçekleşti:

• Pazar Günü (İlk İmzalar): ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Başkan Donald Trump’ın tanıklığında mutabakat zaptını dijital ortamda imzaladı.
• Çarşamba Günü (Liderler Düzeyi): ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan belgeye resmi imzalarını koydu.
• Versay Sarayı Vurgusu: Başkan Trump, nihai imzayı Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile akşam yemeği yediği Paris yakınlarındaki tarihi Versay Sarayı'nda attığını açıkladı. Bu mekanın seçilmesi, 1919 yılında Birinci Dünya Savaşı’nı resmen sona erdiren barış anlaşmasının imzalandığı yer olması bakımından büyük bir sembolik anlam taşıyor.

Anlaşmanın Kapsamı: Hürmüz Boğazı ve Petrol Muafiyeti

Bloomberg tarafından görülen taslak metne ve basına sızan bilgilere göre, geçici anlaşma ilk etapta küresel ekonomiyi rahatlatacak acil lojistik ve ticari adımları içeriyor. Uzun vadeli siyasi krizler ise sonraki safhalara bırakılmış durumda:

• Hürmüz'ün Hızla Açılması: İki ülkenin karşılıklı ablukaları nedeniyle aylardır kapalı olan ve deniz taşımacılığı şirketlerinin rotalarından çıkardığı Hürmüz Boğazı’nın hızla güvenli hale getirilmesi planlanıyor. Trump, daha önce boğazdaki mayınların temizlenebilmesi için takvim olarak 19 Haziran'ı işaret etmişti.
• Petrol Yaptırımlarına Son: Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte, İran petrolüne yönelik küresel yaptırım muafiyetleri derhal uygulamaya konulacak.
• Kritik Konular Ertelendi: İran’ın nükleer programına ilişkin sınırlandırmalar ve ülkeye yönelik diğer uzun vadeli ekonomik kazanımlar bu metinde yer almadı. Bu başlıklar, taraflar arasında ilerleyen dönemde yapılacak olan geniş kapsamlı görüşmelere devredildi.

Washington'da Çatlak Sesler ve Sert Eleştiriler

Anlaşmanın yürürlüğe girmesi Beyaz Saray için diplomatik bir hamle olsa da, Washington’da özellikle İran’a yönelik askeri operasyonları destekleyen bazı Cumhuriyetçi senatörlerin sert muhalefetiyle karşılaştı. Trump'ın kendi partisi içindeki muhafazakar kanat, geçici mutabakata tepki gösterdi.

Teksaslı Cumhuriyetçi Senatör Ted Cruz, anlaşmaya yönelik memnuniyetsizliğini şu sözlerle ifade etti:

"Tarih bize, bizi öldürmek isteyen teokratik delilere milyarlarca dolar vermenin iyi bir fikir olmadığını öğretiyor."

Trump’ın Kongre’deki en yakın müttefiklerinden biri olan Güney Carolina Senatörü Lindsey Graham da metne mesafeli yaklaşan bir diğer isim oldu. Graham, ABD Başkanı’nı diplomatik bir çözüm sağlamaya çalıştığı için takdir etse de, bu metnin kesin bir anlaşmadan ziyade "bir anlaşmaya nasıl varılacağına dair bir çerçeve" olduğunu savundu. Belgenin beğenmediği pek çok kısmı olduğunu itiraf eden Graham, İran’ın nükleer programı konusunda bu ülkeyle kesin ve güvenilir bir anlaşmaya varılabileceğine dair ciddi şüpheleri olduğunu dile getirdi.