12. Yargı Paketi Komisyondan Geçti: IBAN Mağdurları ve Belirsiz Alacak Davası Düzenlemesi

Kamuoyunda "12. Yargı Paketi" olarak bilinen ve yargı sisteminin daha etkin işlemesini amaçlayan "Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edildi. AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel başkanlığında toplanan komisyonda, 29 madde ve bir geçici maddeden oluşan toplam 30 maddelik teklif üzerinde önemli değişiklikler yapıldı. Görüşmeler sırasında AK Parti'nin verdiği önergelerle metinden bazı maddeler çıkarılırken, kamuoyunda "IBAN mağdurları" olarak bilinen kişilere yönelik yeni bir ceza indirimi maddesi metne dahil edildi.

"IBAN Mağdurları" İçin Yarı Oranında Ceza İndirimi

Komisyonda kabul edilen en dikkat çekici düzenlemelerden biri, dolandırıcılık suçlarında IBAN kullanımıyla ilgili oldu. Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 158'inci maddesine eklenen yeni fıkra uyarınca, dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçlarına iştiraki sadece belirli fiillerle sınırlı olan ve bu yönüyle haksızlık içeriği daha düşük görülen "IBAN mağdurları" için yarı oranında ceza indirimi uygulanması öngörüldü.

Yargıtay'ın Bozma Yetkisine İlişkin 27. Madde Metinden Çıkarıldı

Kanun teklifinin ilk halinde yer alan ve tartışmalara neden olan 27'nci madde, komisyon aşamasında metinden tamamen çıkarıldı. Söz konusu madde, ilk derece mahkemelerinin kararlarının Yargıtay tarafından yalnızca görevsizlik veya yetkisizlik gerekçesiyle bozulmasının önüne geçilmesini hedefliyordu. Yapılan değerlendirmeler ve sunulan önerge neticesinde bu sınırlamadan vazgeçildi.

İcra Takipleri ve Taşınmaz Satışlarında Yeni Kurallar

Paket kapsamında ekonomi ve mülkiyet hukukunu yakından ilgilendiren hukuki süreçler yeniden düzenlendi:

• İdareye Karşı İcra Öncesi Başvuru Zorunluluğu: İdare aleyhine hükmedilen para alacakları, vekalet ücretleri ve yargılama giderleri için doğrudan icra takibi başlatılamayacak. Alacaklılar öncelikle idareye yazılı başvuruda bulunarak hesap numarası bildirecek ve idareye bir aylık ödeme süresi tanınacak. Bu süre içinde ödeme yapılmazsa icra takibi başlatılabilecek.
• Miras Kalan Taşınmazların Satışı: Miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi davalarında, yapılacak ilk açık artırma yalnızca mirasçılar arasında gerçekleştirilecek. Bu artırmada tekliflerin taşınmazın tam değerini ve satış masraflarını karşılaması gerekecek. Alıcı çıkmaması durumunda ikinci artırma herkese açık yapılacak.
• Paydaşların Teminat Muafiyetinin Kaldırılması: Ortaklığın satış suretiyle giderilmesi işlemlerinde pay sahiplerinin, payları oranında teminat yatırmaktan muaf tutulması uygulamasına son verildi. Hazine ise tüm açık artırmalarda teminattan muaf olmaya devam edecek.
• İhale Bedelini Yatırmayanlara Ceza: En yüksek teklifi vermesine rağmen ihale bedelini süresinde yatırmayan kişilerin teminatı iade edilmeyecek ve bu kişilere teklif ettikleri bedelin yüzde 5'i oranında idari para cezası uygulanacak.

Yargılama Usulleri ve Süreçlerin Hızlandırılması

Vatandaşların makul sürede yargılanma hakkını güçlendirmek amacıyla usul kanunlarında köklü değişiklikler yapılıyor:

• Belirsiz Alacak Davası Kaldırılıyor: Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 107'nci maddesi yürürlükten kaldırılarak uygulamada tereddütlere yol açan belirsiz alacak davası uygulamasına son verildi. Bunun yerine belirsiz alacak davasının sağladığı hukuki yarar kısmi dava yoluyla karşılanacak.
• Kısmi Davada Islahsız Talep Hakkı: Alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği durumlarda davacı, tahkikat sona erinceye kadar alacağın kalan kısmını ıslah yoluna başvurmadan talep edebilecek. Zaman aşımı da sonradan talep edilen kısım için davanın açıldığı tarihten itibaren kesilmiş sayılacak.
• Duruşmalar Arasında 3 Aylık Sınır: Yazılı yargılama usulüne tabi davalarda duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayı aşamayacak. İstisnai durumlarda hakim gerekçesini belirterek daha uzun bir süre tayin edebilecek.
• İdare Mahkemelerinde Tek Hakim Kapsamı Genişletildi: Uygulamada içtihadı yerleşmiş ve heyet tarafından incelenmesi zorunlu olmayan bazı uyuşmazlıkların tek hakim tarafından görülmesinin önü açılarak yargılamaların hızlandırılması amaçlandı.
• Uzaktan Katılımda İmza İstisnası: Ses ve görüntü aktarımı (SEGBİS/e-Duruşma) yoluyla duruşmaya katılanlar için ikrar, yemin, feragat, kabul, sulh ve davanın geri alınmasına muvafakat halleri dışındaki durumlarda elle imza atma zorunluluğu kaldırıldı.

Tazminat Hesaplamaları ve Faiz Sisteminde Değişiklik

Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) iptal kararları doğrultusunda faiz ve tazminat hesaplama yöntemlerinde yeni sistemler devreye alınıyor:

• Kanuni Faiz Hesaplaması: Sözleşmeden kaynaklanmayan borç ilişkilerinde uygulanacak kanuni faiz oranı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranı esas alınarak belirlenecek.
• Tazminatlarda Faiz Ayrımı: Destekten yoksun kalma ve iş gücü kaybı tazminatlarında, kazancın bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminata olay tarihinden itibaren; geleceğe yönelik varsayımsal kazançların hesaplandığı bilinmeyen döneme ilişkin tazminata ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilecek.

HAGB Kısıtlaması, Dijitalleşme ve Kurumsal Düzenlemeler

Adli tıp kadrolarından dijital veri saklama sürelerine kadar geniş bir alanda idari ve cezai düzenlemeler getirildi:

• HAGB Bazı Suçlarda Uygulanamayacak: İşkence, eziyet ve kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği kötü muamele kapsamındaki suçlarda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) hükümleri uygulanamayacak. Kaçak sanıklara ise bizzat mahkemede hazır bulunmaları şartıyla yargılamanın yenilenmesini talep etme hakkı tanınacak.
• Hukuki Konuda Bilirkişiye Başvuran Hakime Ceza: Hakimin mesleki ve hukuki bilgisiyle çözebileceği konularda bilirkişiye başvurması disiplin cezası nedeni sayılacak. Bilirkişilik kurumu yalnızca teknik ve uzmanlık gerektiren durumlarla sınırlandırılacak.
• Noterlik evraklarında Elektronik Dönem: Noterlik evrak ve defterlerinin onaylı örnekleri, güvenli elektronik imza ile mahkemelere ve Cumhuriyet başsavcılıklarına gönderilebilecek.
• Kısıtlı Mallarının Elektronik Satışı: Kısıtlılara ait taşınır ve taşınmaz mallar UYAP'a entegre elektronik satış portalı üzerinden satılarak şeffaflık sağlanacak.
• Dijital Verilerin Saklanma Süreleri: Genetik veriler mahkumiyet veya davanın düşmesi halinde kararın kesinleşmesinden itibaren 20 yıl; bilgisayar aramalarından elde edilen veriler ise kararın kesinleşmesinden itibaren 15 yıl muhafaza edildikten sonra imha edilecek.
• Danıştay ve Yargıtay Başsavcılığı Düzenlemeleri: Danıştay'ın iş yükü nedeniyle daire sayısının azaltılmasına ilişkin süre 23 Temmuz 2030'a kadar 4 yıl uzatıldı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itiraz yetkisinin kapsamı genişletilirken, itiraz süresi dosyanın fiziki tesliminden itibaren 1 aydan 3 aya çıkarıldı.
• Bölge İdare Mahkemesi Kararlarına Temyiz: İstinaf mahkemelerinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden hüküm kurduğu durumlarda, belirli parasal sınırların üzerindeki kararlar için Danıştay ve Yargıtay'da temyiz yolu açıldı. Ayrıca bölge idare mahkemeleri, ilk derece mahkemesinin karar sonucunu uygun bulup gerekçesini eksik gördüğü durumlarda kararı kaldırmadan gerekçeyi değiştirerek istinaf başvurusunu reddedebilecek.
• Adli Tıp Kuruluna Uzmanlık Şartı: Adli Tıp Kurumu ihtisas kurulu başkan ve üyeliğine atanabilmek için tıpta/diş hekimliğinde uzmanlık belgesi veya doktora derecesine sahip olma şartı ile 4 yıllık görev süresi sınırı getirildi.